DC şarj %80'den sonra neden yavaşlar?

Bir kovayı hortumla doldururken kenara yaklaştıkça musluğu kısarsınız; taşmasın diye. Batarya yönetim sistemi (BMS) tam olarak bunu yapar ve %80 civarı, musluğun belirgin şekilde kısıldığı noktadır.

Hücre içinde ne oluyor?

Lityum iyon hücrede şarj sırasında lityum iyonları anota (grafit) yerleşir. Anot boşken iyonlar kolayca yer bulur; yüksek akım sorun yaratmaz. Anot dolmaya başladığında boş yer azalır, hücre gerilimi üst sınıra yaklaşır ve iki risk ortaya çıkar:

• Lityum kaplanması: Akım yüksek kalırsa iyonlar grafitin içine giremeyip yüzeyde metalik lityum olarak birikir. Bu kalıcı kapasite kaybı ve güvenlik riski demektir.
• Aşırı gerilim: Hücre gerilimi izin verilen tavanı aşarsa kimyasal bozunma hızlanır.

BMS bu iki durumu önlemek için sabit akım aşamasından sabit gerilim aşamasına geçer: gerilimi tavanda tutar, akımı hücreler kabul ettiği kadar düşürür. Dışarıdan bakan sürücü bunu kW göstergesinin adım adım düşmesi olarak görür.

Eğri her araçta farklı

Bazı araçlar %50'den itibaren yumuşak bir düşüş, bazıları %80'e kadar düz bir plato gösterir. 800 V mimarili Hyundai Ioniq 5 ve Kia EV6 tepe gücü uzun süre korur; Tesla Model Y tepeye hızlı çıkıp erken düşer; LFP bataryalı BYD Dolphin gibi modeller görece düşük ama uzun süren sabit bir eğri çizer. Bu farklar şarj süresi hesaplayıcı içinde araç bazında modellenir.

Sıcaklık da eğriyi kaydırır: soğuk bataryada kısma çok daha erken, bazen %40'ta başlar. Kışın şarj sorusu bunu ayrıntılandırıyor.

Sürücü için pratik sonuçlar

• Otoyolda %80'de tabancayı çekin. Kalan %20 için 20–30 dakika beklemek yerine bir sonraki tesiste 15 dakikalık ikinci durak çoğu zaman toplamda daha hızlıdır. Yolculuk planlayıcı bu karşılaştırmayı rota bazında yapar.
• Dakika bazlı ücret ya da bekleme ücreti uygulayan operatörlerde %80 sonrası her dakika daha pahalı kWh demektir. Operatör bazlı ücret modelleri şarj fiyatları sayfasında.
• Kuyruk varken %80'in üstüne çıkmak arkanızdaki sürücüye haksızlıktır; şarj etiği olarak yerleşmiş bir kural bu.
• Bir sonraki istasyona ulaşmak için gerçekten %95 gerekiyorsa (kışın, dağ geçişinde ya da seyrek istasyonlu bir rotada) elbette bekleyin; kural katı değil, ekonomiktir.

Evde bu sorun yok mu?

AC şarjda güç zaten düşüktür (7,4–22 kW); bataryanın kabul edebileceğinin çok altında olduğu için BMS'nin akımı kısması ancak son birkaç yüzdede fark edilir. Evde %100'e doldurmak zaman açısından sorun yaratmaz; batarya sağlığı açısından sınır koyup koymamak %100 doldurulmalı mı sorusunda tartışılıyor.